Makkelijk te onderhouden tuinplanten die bij jouw plek passen

Een zonnige, droge border vraagt om andere planten dan de schaduw onder een boom of een plek waar na regen water blijft staan. Wie soorten kiest op basis van alleen bloemkleur of een mooi plaatje, kan daardoor juist extra werk krijgen. Begin met observeren: hoeveel zon valt er op de plek, en hoe lang blijft de bodem nat na een bui? Daarna kun je gericht vaste planten, bodembedekkers en struiken vergelijken die bij die omstandigheden passen.

Welke omstandigheden bepalen hoeveel werk planten vragen?

De makkelijkste plant is niet per se de plant met het label ‘onderhoudsarm’, maar de soort die goed gedijt op de plek waar je haar neerzet. Noteer eerst drie dingen: hoeveel direct zonlicht de plek krijgt, of de bodem snel uitdroogt en of regenwater er juist lang blijft staan. Kijk daarbij ook naar verschillen binnen je tuin. Een strook langs een muur kan warmer en droger zijn dan de grond ernaast; onder een boom is het vaak schaduwrijk en concurreren boomwortels om vocht.

Een eenvoudige test is om na een regenbui te kijken hoe lang plassen blijven staan en op een droge dag wat grond uit de bovenlaag te voelen. Zandgrond droogt vaak sneller uit; zware klei kan water langer vasthouden, maar ook compact raken. De Royal Horticultural Society benadrukt dat een korte plas na regen, wekenlang verzadigde grond en permanent vochtige grond verschillende situaties zijn. Een soort die wisselende omstandigheden verdraagt, is dus niet automatisch geschikt voor iedere natte tuin.

Welke planten passen bij zon en droge grond?

Op een zonnige plek waar water snel wegzakt, kijk je naar planten die beter tegen drogere omstandigheden kunnen. Lavendel is een bekende optie voor een zonnige, goed doorlatende standplaats. Ook vetkruid (Hylotelephium, vaak verkocht als Sedum), kattenkruid (Nepeta) en sommige ooievaarsbekken (Geranium) kunnen geschikt zijn. Controleer bij aankoop de uiteindelijke hoogte en breedte van de cultivar: dezelfde plantengroep kan soorten bevatten die sterk van formaat verschillen.

Voor een zonnige plek met grond die juist vochtig blijft, kies je niet zomaar dezelfde soorten. De RHS noemt onder meer duizendblad (Achillea) en zonnehoed-achtige vaste planten voor droge plekken in de volle zon, terwijl vochtminnende soorten een ander profiel hebben. Die indeling is bruikbaar als startpunt, geen garantie voor iedere Nederlandse tuin. De lokale bodem, drainage en cultivar maken verschil.

Wat groeit op een schaduwplek of vochtige bodem?

In droge schaduw kunnen schoenlappersplant (Bergenia), elfenbloem (Epimedium) en sommige soorten longkruid (Pulmonaria) passen. Op vochtige schaduw zijn bijvoorbeeld astilbe, vrouwenmantel (Alchemilla mollis) en hartlelie (Hosta) het overwegen waard. De RHS groepeert vaste planten apart voor droge schaduw en vochtige schaduw; gebruik die categorieën dus niet door elkaar. Houd er ook rekening mee dat ‘schaduw’ niet hetzelfde is als volledige duisternis.

Een Nederlands handboek van onder meer Tuinbranche Nederland en Stichting RIONED omschrijft een schaduwtuin als een plek met maximaal twee uur zon per dag. Zie dat als een praktische aanduiding uit die publicatie, niet als universele grens voor elke plant. Hetzelfde handboek adviseert bij het planten een ruim gat te maken, ongeveer twee keer zo breed als de kluit en één centimeter dieper. Meng uitgegraven aarde met bodemverbeteraar in plaats van de wortels rechtstreeks in een laag losse bodemverbeteraar te zetten.

Blijft water lang staan, kies dan planten die vocht verdragen en onderzoek of de plek tijdelijk nat is of steeds nat blijft. De RHS vermeldt dat een verhoogde border soms al rond twintig centimeter hoog kan zijn om wortels boven het omringende grondwater te brengen; de benodigde hoogte hangt wel af van de plant en de omstandigheden. Verhoog de border niet op goed geluk als wateroverlast wordt veroorzaakt door een structureel afvoerprobleem.

Hoe vergelijk je soorten zonder extra onderhoud binnen te halen?

Vergelijk niet alleen de bloeikleur. Kijk op het etiket of in een betrouwbare plantenlijst naar standplaats, bodemvocht, uiteindelijke grootte en winterhardheid. Vraag jezelf vervolgens af welke terugkerende klus je wilt beperken:

• Wil je minder vaak wieden, kies dan een geschikte bodembedekker die de aarde uiteindelijk grotendeels bedekt.
• Wil je minder water geven, vermijd dan dorstige soorten op een hete, droge plek en kies planten die bij de bodemvochtigheid passen.
• Wil je weinig snoeien, kies dan geen haag of klimplant die je strak in vorm wilt houden.
• Wil je de tuin in de winter niet kaal zien, vergelijk wintergroene soorten met vaste planten die bovengronds afsterven.

De gemeente Pijnacker-Nootdorp noemt vaste planten als alternatief voor eenjarigen en wijst op bodembedekkers als manier om onkruid minder kans te geven. Dezelfde gemeentelijke informatie waarschuwt impliciet tegen een te ruime interpretatie van ‘onderhoudsvrij’: ook planten die eenmaal zijn aangeslagen kunnen in erg droge perioden water nodig hebben. In de volle zon noemt de gemeente onder meer lavendel; voor donkere plekken noemt ze varens en vrouwenmantel.

Hoe plant je met zo min mogelijk nazorg?

1. Bekijk de plek op verschillende momenten van de dag en let na regen op hoe snel het water wegtrekt.
2. Kies een plant die past bij zowel licht als bodemvocht. Controleer ook de verwachte breedte, zodat je niet later voortdurend hoeft in te snoeien.
3. Maak de grond los en meng waar nodig organisch materiaal door de aarde. Verbeter niet blindelings de drainage met grind: beoordeel eerst waar het water vandaan komt en hoe de bodem is opgebouwd.
4. Zet de plant op de aanbevolen afstand en geef na het planten water. In de eerste periode moet de kluit goed kunnen aanslaan; een pas geplante plant heeft meer aandacht nodig dan een gevestigde plant.
5. Controleer na enkele weken of de plant nieuwe groei maakt en of de bodem niet langdurig droog of juist kletsnat blijft. Vervang een slecht passende soort liever dan die telkens met extra water of snoei in leven te houden.

De gemeente adviseert bij het planten de wortels voorzichtig los te maken, de kluit stevig aan te drukken en jonge aanplant de eerste dagen extra water te geven. Dat is vooral relevant bij nieuwe planten; later hangt de waterbehoefte af van soort, bodem en weer. Voor een bredere aanpak van terugkerend tuinwerk kun je verder lezen over tuinonderhoud door het jaar.

Hoe controleer je of je keuze echt makkelijk is?

Beoordeel de planten na het eerste groeiseizoen op drie punten: blijven ze gezond zonder voortdurende correcties, bedekken ze de grond zoals bedoeld en passen ze nog binnen de beschikbare ruimte? Als je iedere week water moet geven, kan dat wijzen op een verkeerde combinatie van plant en plek, al kunnen langdurige droogte en pas aangeplante wortels ook tijdelijk extra zorg vragen. Als de border snel volloopt, dun planten uit of verplaats overtollige exemplaren voordat ze andere soorten verdringen.

Snoei afgestorven delen niet automatisch allemaal weg in het najaar. Volgens het Nederlandse handboek verschilt de snoei per soort; dorre delen kunnen bescherming bieden tegen vorst en kunnen in het voorjaar worden verwijderd. Noteer welke planten goed aanslaan en welke extra werk opleveren. Zo wordt de volgende keuze concreter: niet de belofte van een onderhoudsvrije tuin, maar planten die aantoonbaar bij jouw licht, grond en beschikbare tijd passen.

In de rubriek Tuinieren